Klasztor buddyjski - rozwój indyjskiego wzoru
Rozwój indyjskiego wzoru
Pierwszy tybetański klasztor bSam.yas (czyt. Samje) powstał w 8 wieku z inicjatywy króla K'ri.srong.lde.brcana i indyjskiego mnicha Śantaraksity. Jednak na skutek tragicznych wydarzeń w kraju wynikłych ze starcia nowego (buddyzmu) ze starym (bon.po)[42] buddyzm został wprowadzony po raz drugi do Tybetu w dwieście lat później przez tak wybitnych mnichów jak np. Atiśa (982-1054). Jednym z jego głównych celów było stworzenie mocnej bazy dla buddyzmu tantrycznego czyli klasztorów oraz wzmocnienie dyscypliny; do tej pory była ona zupełnie luźna (np. mnichów nie obowiązywał celibat itd.).[43] Wybudowano kilkadziesiąt klasztorów, które stały się skupiskami już wysoce wykształconych mnichów i nastąpił niezwykle bujny okres rozkwitu życia religijnego. Społeczne i polityczne znaczenie klasztorów rosło nieustanie i w 14 wieku, po reformie Congkapy Tybet stał się państwem teokratycznym. Główny nurt życia zakonnego skupiał się w wielkich klasztorach, które mogły pomieścić nawet ponad 8000 mnichów (np. Bras.spungs, czyt. Drepung). Widać wyraźnie, że Tybet szedł drogą buddyzmu indyjskiego - Atiśa był wykładowcą w wielkim klasztorze-uniwersytecie w Vikramasili. Wielkie klasztory przypominają małe miasta z ulicami pomiędzy celami mnichów na dwóch czy trzech kondygnacjach. Owe ulice dochodzą do dziedzińców, na których znajdują się kaplice lub świątynie. Są także specjalne domy przeznaczone do nauczania, gdyż klasztory służą jako buddyjskie uczelnie, jednak tylko dla mnichów.
Rozwój architektury klasztornej przebiegał w Tybecie wewnątrz dwu architektonicznych stylów, które z kolei są związane z dwoma charakterystycznymi okresami rozwoju Diamentowego Wozu. Klasztory powstałe do pierwszych dekad 14 wieku były wiernymi kopiami słynnych klasztorów indyjskich, takich jak Nalanda, Vikramasila czy Odāntapura. Klasztor Samje wybudowany w 749 roku był wzorowany na Odantapurze w Biharze. Klasztor Drepung był wzorowany z kolei na klasztorze Śrī Dhānyataka w Kalindze, związanym z doktryną kalaczakry. Klasztor Guru Ch'owan (przy granicy z Bhutanem) wzorował się na Nalandzie. Na Wikramasili wzorowany był klasztor Ramocze. Inne klasztory budowane w rozmaitych częściach Tybetu i wokół Lhasy po Samje i Ramocze naśladowały już rodzime repliki indyjskich prototypów. Ten styl zwano rgya.gar.gyi.k'ang - indyjskim stylem w architekturze.
W zachodnim Tybecie (Ladakh i Guge), mimo iż stosowano ten sam wzór indyjski doszło do adaptacji prowincjonalnych indyjskich stylów architektonicznych i wpływów Kaszmiru. Powstała hybryda łącząca indyjski styl architektoniczny z kaszmirskimi dekoracyjnymi elementami i tybetańską techniką budowlaną
Ponieważ Tybet jest pozbawiony drzew, klasztory są budowane głównie z kamieni lub suszonych na słońcu cegieł. Wiekszość ma płaskie dachy. W klasztorach-świątyniach parter jest pozbawiony okien i z reguły przeznaczony na magazyn. Po schodach wychodzi się na piętro do części świątynnej.
Klasztory tybetańskie ze względu na specyficzne środkowisko geograficzne kraju, są z reguły niezwykle odseparowane i znajdują się wręcz na skalistych pustyniach. To wyizolowanie niewątpliwie pomagało mnichom w praktyce. Część klasztorów, zwłaszcza szkoły Kagyu nazywana były wręcz jaskiniami (tak.p'u), chociaż stanowiły one tylko mały fragment klasztoru.
Za najlepsze miejsce na wybudowanie klasztoru uważano długi grzbiet wzniesienia. Starano się także, aby przed frontem klasztoru znajdowało się jezioro, nawet oddalone o kilka kilometrów. Znalazło to także wyraz literacki:
Tyłem do skalistego wzgórza,
Przodem do jeziora.
Wejście do domu zgromadzeń powinno znajdować się na wschodzie. Jeśli to niemożliwe, następnym kierunkiem jest południowy wschód, a kolejnym - południe. Strumień był uważany ze rzecz negatywną i z jego powodu wejście mogło znajdować w innych kierunkach świata. Z kolei wodospad był uważany za dobrą zapowiedź i wtedy główne wejście budowano od jego strony.
